آسپرین؛ دارویی پرکاربرد که مصرف خودسرانه آن می‌تواند خطرناک باشد
کیاپرس/عضو هیأت علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با تشریح مکانیسم اثر آسپرین و کاربردهای آن در درمان، بر ضرورت توجه به خطر خونریزی، تداخلات دارویی و پرهیز از مصرف خودسرانه این دارو تأکید کرد.
به گزارش کیاپرس از وبدا، دکتر «نگار فیروزآبادی»، متخصص فارماکولوژی و توکسیکولوژی و عضو هیأت علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، با اشاره به جایگاه آسپرین در پزشکی نوین، گفت: آسپرین یا اسید استیل‌سالسیلیک از داروهای شناخته‌شده‌ای است که علاوه بر کاربرد در کاهش درد و تب، به دلیل اثر ضدپلاکتی، در شرایط بالینی مشخص برای پیشگیری از تشکیل برخی لخته‌های خونی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
وی با بیان اینکه اثرات درمانی آسپرین به مکانیسم اثر و مقدار مصرف آن وابسته است، توضیح داد: این دارو با مهار آنزیم‌های سیکلواکسیژناز (COX)، تولید پروستاگلاندین‌ها را کاهش می‌دهد؛ موادی که در فرآیندهای مرتبط با درد، التهاب و تب نقش دارند. به همین دلیل، آسپرین می‌تواند به کاهش درد و تب کمک کند.
این متخصص فارماکولوژی و توکسیکولوژی افزود: یکی از ویژگی‌های مهم آسپرین، اثر ضدپلاکتی آن است. این دارو با مهار غیرقابل برگشت آنزیم COX-1 در پلاکت‌ها، تولید ترومبوکسان A2 را کاهش می‌دهد؛ ماده‌ای که در فعال‌شدن و تجمع پلاکت‌ها و در نتیجه تشکیل لخته نقش دارد.
دکتر فیروزآبادی با اشاره به ماندگاری اثر ضدپلاکتی آسپرین اظهار کرد: از آنجا که پلاکت‌ها توانایی محدودی برای جایگزینی آنزیم مهارشده دارند، اثر این دارو بر عملکرد پلاکت می‌تواند تا پایان عمر آن، حدود هفت تا ۱۰ روز، ادامه یابد. همین ویژگی سبب شده است که آسپرین با دوز پایین نیز در برخی شرایط بالینی، اثر ضدپلاکتی قابل‌توجهی داشته باشد.
خطر خونریزی؛ نکته مهم در مصرف آسپری
وی با تأکید بر اینکه کاربردهای درمانی آسپرین باید در کنار عوارض احتمالی آن مورد توجه قرار گیرد، گفت: همان اثری که با کاهش تجمع پلاکتی به پیشگیری از تشکیل برخی لخته‌ها کمک می‌کند، می‌تواند خطر خونریزی را نیز افزایش دهد. افزون بر این، آسپرین با کاهش برخی مواد محافظ مخاط معده، ممکن است احتمال آسیب مخاطی، زخم و خونریزی گوارشی را افزایش دهد.
عضو هیأت علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز ادامه داد: به همین دلیل، شروع مصرف آسپرین برای پیشگیری از بیماری‌های قلبی‌عروقی، به‌ویژه در افرادی که سابقه این بیماری‌ها را ندارند، نباید خودسرانه انجام شود. تصمیم‌گیری در این زمینه به ارزیابی خطر حوادث قلبی‌عروقی، احتمال خونریزی و شرایط فردی بیمار نیاز دارد.
مصرف منطقی؛ اصل مهم در استفاده از داروهای پرکاربرد
دکتر فیروزآبادی در پایان با تأکید بر اهمیت مصرف منطقی داروها خاطرنشان کرد: شناخته‌شده بودن یک دارو به معنای بی‌خطر بودن آن نیست. آسپرین می‌تواند در برخی شرایط بالینی دارویی ارزشمند باشد، اما در شرایط دیگر، به دلیل خطر خونریزی یا سایر عوارض، ممکن است انتخاب مناسبی نباشد.
وی افزود: انتخاب دارو و تعیین مقدار و مدت مصرف آن باید بر اساس شرایط بیمار و با ارزیابی نسبت سود به خطر درمان انجام شود؛ ازاین‌رو، شروع، قطع یا تغییر مقدار مصرف آسپرین، به‌ویژه در افرادی که آن را برای بیماری‌های قلبی‌عروقی دریافت می‌کنند، باید با نظر پزشک انجام شود.