از مزرعه تا سفره؛ تلاش دانشگاه علوم پزشکی مازندران برای صیانت از سلامت غذایی مردم

گام‌های پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی مازندران برای ارتقای ایمنی غذا و پیشگیری از بیماری‌ها

کیاپرس – سلامت غذایی یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های سلامت عمومی است و بخش قابل توجهی از پیشگیری از بیماری‌ها، پیش از آنکه افراد به مراکز درمانی مراجعه کنند، از مسیر تولید، فرآوری، نگهداری و مصرف مواد غذایی سالم می‌گذرد. دانشگاه علوم پزشکی مازندران با بهره‌گیری از ظرفیت‌های پژوهشی و علمی خود و اجرای مطالعات تخصصی در زمینه مدیریت مصرف سموم کشاورزی و شناسایی آلاینده‌های شیمیایی مواد غذایی، گام‌های ارزشمندی برای کاهش مخاطرات غذایی و حفاظت از سلامت جامعه برداشته است.

به گزارش پایگاه خبری کیاپرس، تأمین غذای سالم و ایمن تنها به تولید محصولات کشاورزی محدود نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از اقدامات علمی، نظارتی و آموزشی را در بر می‌گیرد که از انتخاب نهاده‌های کشاورزی و نحوه مصرف سموم آغاز شده و تا فرآوری، بسته‌بندی، عرضه و مصرف مواد غذایی ادامه پیدا می‌کند.

در این میان، نقش دانشگاه‌های علوم پزشکی به‌عنوان نهادهای علمی و متولی سلامت جامعه، در شناسایی مخاطرات، انجام مطالعات کاربردی و ارائه راهکارهای پیشگیرانه اهمیت ویژه‌ای دارد.

دانشگاه علوم پزشکی مازندران نیز با استفاده از ظرفیت معاونت‌های مرتبط، مراکز تحقیقاتی و پژوهشگران خود، موضوع ایمنی مواد غذایی و کاهش مواجهه مردم با آلاینده‌های شیمیایی را در قالب مطالعات و برنامه‌های علمی دنبال کرده است؛ اقداماتی که نتایج آن می‌تواند در سیاست‌گذاری سلامت، اصلاح الگوی تولید و افزایش اطمینان مردم نسبت به مواد غذایی مصرفی مؤثر باشد.

مدیریت مصرف سموم کشاورزی؛ گامی مهم برای سلامت برنج و پرتقال مازندران

یکی از اقدامات قابل توجه در این زمینه، تدوین سازوکارها و دستورالعمل‌های لازم برای مدیریت صحیح مصرف سموم و آفت‌کش‌ها با هدف ارتقای سلامت محصولات استراتژیک کشاورزی استان، به‌ویژه برنج و پرتقال است.

این موضوع در مقاله‌ای با عنوان «سازوکارها و دستورالعمل‌های لازم در راستای مدیریت صحیح استفاده از سموم و آفت‌کش‌ها با هدف ارتقای سلامت محصولات استراتژیک کشاورزی در استان مازندران؛ خلاصه سیاستی» مورد بررسی قرار گرفته است.

در این مطالعه که با مشارکت معاونت غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی مازندران و مرکز تحقیقات سلامت فرآورده‌های گیاهی و دامی دانشگاه انجام شده، بر ضرورت ساماندهی مصرف سموم شیمیایی، کنترل میزان استفاده از آفت‌کش‌ها و کاهش خطرات احتمالی ناشی از باقی‌مانده این ترکیبات در محصولات کشاورزی تأکید شده است.

اهمیت این موضوع برای مازندران دوچندان است؛ چراکه برنج و مرکبات از محصولات مهم کشاورزی استان به شمار می‌روند و سلامت این محصولات نه‌تنها برای مصرف‌کنندگان داخل استان، بلکه برای جمعیت گسترده‌ای از مصرف‌کنندگان در سایر نقاط کشور اهمیت دارد.

در این مطالعه، حرکت به سمت کاهش مصرف آفت‌کش‌های شیمیایی و استفاده از روش‌های مدیریت کنترل‌شده کشت، از جمله راهکارهای مهم معرفی شده است.

همچنین آموزش و حمایت از کشاورزان برای اصلاح شیوه‌های مصرف سموم و حرکت به سمت کشاورزی کنترل‌شده، به‌عنوان یکی از مسیرهای دستیابی به محصولات سالم‌تر مورد تأکید قرار گرفته است.

چنین رویکردی علاوه بر حفاظت از سلامت مصرف‌کنندگان، می‌تواند به حفظ محیط زیست، کاهش هزینه‌های تولید و پیشگیری از بیماری‌های مرتبط با مواجهه با سموم کشاورزی کمک کند.

پژوهش درباره آلاینده‌های شیمیایی در قهوه؛ توجه به سلامت مواد غذایی پرمصرف

یکی دیگر از موضوعات قابل توجه در مطالعات پژوهشی مطرح‌شده، بررسی ترکیبات شیمیایی موسوم به فتالات‌ها (PAEs) در قهوه مصرفی است.

فتالات‌ها گروهی از ترکیبات شیمیایی هستند که در ساخت برخی مواد پلاستیکی و بسته‌بندی‌ها کاربرد دارند و امکان انتقال آن‌ها به مواد غذایی از طریق تماس با بسته‌بندی، تجهیزات فرآوری و سایر مسیرهای محیطی وجود دارد.

در طرح پژوهشی ارائه‌شده از سوی دکتر غلامی، اندازه‌گیری غلظت چهار ترکیب از این خانواده شامل BBP، DBP، DEHP و DINP در نمونه‌های قهوه عرضه‌شده برای فروش و همچنین ارزیابی خطرات احتمالی سرطان‌زایی و غیرسرطان‌زایی آن‌ها مورد توجه قرار گرفته است.

در این طرح، علاوه بر اندازه‌گیری غلظت ترکیبات مورد مطالعه، میزان مواجهه مصرف‌کنندگان با توجه به مقدار مصرف قهوه و گروه‌های سنی مختلف نیز بررسی خواهد شد.

اهمیت چنین پژوهشی در این است که سلامت مواد غذایی تنها به آلودگی‌های میکروبی یا باقی‌مانده سموم کشاورزی محدود نیست و برخی آلاینده‌های شیمیایی نیز ممکن است در طول تولید، فرآوری و بسته‌بندی وارد زنجیره غذایی شوند.

بنابراین شناسایی و اندازه‌گیری این ترکیبات و ارزیابی علمی میزان مواجهه مردم با آن‌ها می‌تواند به شناسایی مخاطرات احتمالی و تدوین راهکارهای پیشگیرانه کمک کند.

البته این موضوع در قالب طرح پژوهشی مطرح شده و نباید اهداف و روش‌های آن را با نتایج قطعی آزمایشگاهی اشتباه گرفت.

چرا پژوهش در حوزه ایمنی غذا اهمیت دارد؟

بسیاری از مخاطرات غذایی در صورت شناسایی به‌موقع و مدیریت صحیح، قابلیت کنترل و پیشگیری دارند. باقی‌مانده سموم کشاورزی، آلودگی‌های شیمیایی ناشی از بسته‌بندی نامناسب، آلاینده‌های محیطی و شرایط غیراستاندارد فرآوری و نگهداری، از جمله موضوعاتی هستند که بررسی علمی آن‌ها می‌تواند به کاهش تهدیدهای سلامت عمومی کمک کند.

از این منظر، پژوهش در حوزه ایمنی غذا صرفاً یک فعالیت دانشگاهی یا انتشار مقاله علمی نیست، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز تصمیم‌گیری بهتر مدیران، اصلاح فرآیندهای تولید، افزایش نظارت‌های هدفمند و ارتقای آگاهی عمومی باشد.

در استانی مانند مازندران که بخش مهمی از فعالیت‌های اقتصادی آن با کشاورزی و تولید مواد غذایی ارتباط دارد، پیوند میان دانشگاه، بخش کشاورزی، صنایع غذایی و دستگاه‌های نظارتی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

ضرورت تبدیل یافته‌های علمی به اقدام عملی

آنچه اقدامات پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی مازندران را ارزشمند می‌کند، ظرفیت تبدیل دانش تخصصی به راهکارهای اجرایی برای حفاظت از سلامت مردم است.

آموزش کشاورزان، مدیریت مصرف سموم، پایش مستمر باقی‌مانده آفت‌کش‌ها، توجه به سلامت مواد اولیه، کنترل فرآیندهای بسته‌بندی و افزایش آگاهی مصرف‌کنندگان، از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند در تکمیل این مسیر نقش‌آفرین باشند.

در این میان، حمایت از پژوهشگران، تقویت مراکز تحقیقاتی و ایجاد ارتباط مؤثر میان یافته‌های دانشگاهی و دستگاه‌های اجرایی، باید به‌عنوان یک اولویت مورد توجه قرار گیرد.

سلامت مردم از سفره آغاز می‌شود

واقعیت این است که هزینه پیشگیری از بیماری‌ها در بسیاری از موارد به‌مراتب کمتر از هزینه‌های درمان است. هر اقدامی که به کاهش مواجهه مردم با مواد شیمیایی زیان‌آور، تولید محصولات کشاورزی سالم‌تر و ارتقای کیفیت مواد غذایی منجر شود، در واقع نوعی سرمایه‌گذاری برای آینده سلامت جامعه است.

از این رو، توجه معاونت‌های پژوهشی و تخصصی دانشگاه علوم پزشکی مازندران به موضوع ایمنی غذا و حمایت از مطالعات کاربردی در این حوزه، اقدامی ارزشمند و قابل تقدیر است؛ اقدامی که در صورت استمرار، حمایت و تبدیل نتایج علمی به برنامه‌های اجرایی، می‌تواند دستاوردهای مهمی برای سلامت مردم استان و کشور به همراه داشته باشد.

کیاپرس بر این باور است که معرفی چنین فعالیت‌هایی به جامعه، علاوه بر قدردانی از تلاش پژوهشگران و مجموعه دانشگاه علوم پزشکی مازندران، می‌تواند مطالبه عمومی برای توجه بیشتر به سلامت مواد غذایی و حق مردم برای دسترسی به غذای سالم را تقویت کند.