نوسانات شدید خلق‌وخو چه زمانی نشانه اختلال دوقطبی است؟
کیاپرس – نوسانات خلق‌وخو برای همه افراد اتفاق می‌افتد، اما تغییرات شدید و تکرارشونده در خلق، انرژی، خواب و رفتار که زندگی روزمره و روابط فرد را مختل می‌کند، نیازمند ارزیابی تخصصی است. یک روان‌پزشک توضیح می‌دهد اختلال دوقطبی چگونه تشخیص داده می‌شود و چگونه می‌توان آن را کنترل کرد.
به گزارش کیاپرس، اختلال دوقطبی یک اختلال خلقی است که می‌تواند با دوره‌هایی از افزایش غیرطبیعی انرژی و فعالیت، تحریک‌پذیری یا خلق بالا و همچنین دوره‌های افسردگی همراه باشد.
تشخیص این اختلال تنها بر اساس چند علامت یا تغییر خلق‌وخو امکان‌پذیر نیست و باید توسط متخصص سلامت روان و با بررسی دقیق سابقه فرد انجام شود.
اختلال دوقطبی چگونه تشخیص داده می‌شود؟
روان‌پزشک معمولاً درباره الگوی تغییرات خلقی، میزان انرژی، کیفیت و مدت خواب، رفتارها، افکار و عملکرد فرد در زندگی روزمره سؤال می‌کند.
دوره‌های مانیا یا هیپومانیا و همچنین دوره‌های افسردگی از مهم‌ترین مواردی هستند که پزشک هنگام ارزیابی بررسی می‌کند. سابقه خانوادگی و روند علائم در طول زمان نیز می‌تواند در تشخیص کمک‌کننده باشد.
هیچ آزمایش خون یا تصویربرداری مغزی واحدی وجود ندارد که به‌تنهایی بتواند اختلال دوقطبی را تأیید کند. با این حال، پزشک ممکن است برای بررسی سایر علل احتمالی علائم، مانند اختلالات تیروئید، عوارض برخی داروها یا مصرف مواد، آزمایش‌های پزشکی درخواست کند.
در برخی موارد و با رضایت بیمار، گفت‌وگو با اعضای خانواده نیز می‌تواند به پزشک در شناخت بهتر الگوی تغییرات خلقی در طول زمان کمک کند.
علائم دوره مانیا یا هیپومانیا چیست؟
افزایش غیرطبیعی انرژی و فعالیت می‌تواند با علائمی مانند موارد زیر همراه باشد:
- احساس شادی یا هیجان غیرمعمول
- تحریک‌پذیری شدید
- کاهش نیاز به خواب بدون احساس خستگی معمول
- افزایش سرعت صحبت کردن و هجوم افکار
- افزایش فعالیت و انرژی
- تصمیم‌ها یا رفتارهای تکانشی و پرخطر
- اعتمادبه‌نفس غیرعادی یا احساس توانایی بیش از حد
- داشتن برنامه‌ها یا ایده‌های بزرگ و غیرواقع‌بینانه
در دوره‌های شدیدتر مانیا ممکن است علائمی مانند اختلال جدی در قضاوت، توهم یا باورهای غیرواقعی نیز ایجاد شود.
افسردگی در اختلال دوقطبی چه نشانه‌هایی دارد؟
دوره افسردگی ممکن است با نشانه‌هایی مانند موارد زیر همراه باشد:
- احساس غم و ناامیدی
- کاهش انرژی و خستگی
- از دست دادن علاقه و لذت از فعالیت‌های معمول
- احساس بی‌ارزشی
- کاهش تمرکز و دشواری در تصمیم‌گیری
- تغییر الگوی خواب
- تغییر اشتها
- تحریک‌پذیری
- کاهش انگیزه
- افکار مربوط به مرگ یا خودکشی
وجود یک یا چند مورد از این علائم به‌تنهایی به معنای ابتلا به اختلال دوقطبی نیست و تشخیص باید توسط متخصص انجام شود.
چه عواملی در بروز اختلال دوقطبی نقش دارند؟
اختلال دوقطبی معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیست و عوامل مختلف ژنتیکی، زیستی و محیطی می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند.
ژنتیک: داشتن سابقه خانوادگی می‌تواند احتمال ابتلا را افزایش دهد، اما به این معنی نیست که فرد حتماً به اختلال دوقطبی مبتلا خواهد شد.
عوامل محیطی و استرس: برخی فشارهای روانی، بیماری‌ها یا اتفاقات مهم زندگی ممکن است در بروز یا تشدید علائم نقش داشته باشند.
عوامل زیستی و مغزی: پژوهش‌ها درباره نقش انتقال‌دهنده‌های عصبی و تفاوت‌های عملکردی و ساختاری مغز در اختلال دوقطبی همچنان ادامه دارد.
اختلال دوقطبی چگونه کنترل می‌شود؟
کنترل اختلال دوقطبی معمولاً به یک برنامه درمانی فردمحور نیاز دارد که ممکن است شامل دارو، روان‌درمانی و اصلاح برخی عادات روزمره باشد.
داروهای تثبیت‌کننده خلق و سایر داروهای تجویزشده توسط روان‌پزشک می‌توانند به کنترل دوره‌های خلقی کمک کنند. روان‌درمانی، از جمله درمان شناختی رفتاری، نیز می‌تواند در شناسایی علائم هشداردهنده، مدیریت استرس و تقویت مهارت‌های مقابله‌ای مؤثر باشد.
رعایت برخی عادات منظم نیز می‌تواند به کنترل بیماری کمک کند:
- داشتن برنامه خواب منظم
- فعالیت بدنی منظم
- تغذیه متعادل
- پرهیز از الکل و مواد مخدر
- مصرف منظم داروها طبق دستور پزشک
- مراجعه منظم برای پیگیری درمان
- ثبت تغییرات خلق، خواب و انرژی
- شناسایی عوامل محرک و علائم هشداردهنده
- دریافت حمایت خانواده بدون قضاوت فرد
چه زمانی باید فوراً کمک گرفت؟
اگر فرد دچار افکار خودکشی یا آسیب به خود، سردرگمی شدید، رفتارهای بسیار پرخطر یا دوره مانیا به‌گونه‌ای شود که نتواند از خود مراقبت کند، باید فوراً از خدمات اورژانسی یا متخصص سلامت روان کمک بگیرد.
اختلال دوقطبی یک بیماری قابل مدیریت است و تشخیص دقیق و شروع درمان مناسب می‌تواند به کاهش نوسانات خلقی و بهبود کیفیت زندگی کمک کند. بنابراین، در صورت مشاهده تغییرات شدید و مختل‌کننده در خلق، انرژی، خواب یا رفتار، مراجعه به روان‌پزشک می‌تواند نخستین گام برای ارزیابی و درمان مناسب باشد.