غذاهای آهن‌دار می‌خورید اما آهن بدنتان پایین است؟ این دلایل را جدی بگیرید
کیاپرس: پایین بودن سطح آهن همیشه به معنای کمبود مصرف مواد غذایی حاوی آهن نیست. اختلال در جذب آهن، خونریزی‌های پنهان، افزایش نیاز بدن و برخی بیماری‌های زمینه‌ای می‌توانند باعث شوند سطح آهن بدن حتی با وجود یک رژیم غذایی مناسب همچنان پایین بماند.
به گزارش کیاپرس، آهن یکی از مواد معدنی ضروری برای بدن است و نقش مهمی در تولید هموگلوبین و انتقال اکسیژن توسط گلبول‌های قرمز دارد. کاهش ذخایر آهن می‌تواند به کم‌خونی فقر آهن منجر شود و علائمی مانند خستگی، ضعف، تنگی نفس، سردرد و تپش قلب ایجاد کند.
مصرف غذاهای سرشار از آهن برای تأمین نیاز بدن اهمیت دارد، اما مقدار آهن موجود در غذا تنها بخشی از ماجراست. بدن باید بتواند آهن را جذب و استفاده کند و میزان دریافت آن نیز باید با مقدار آهنی که از بدن دفع یا از دست می‌رود، متناسب باشد.
۱. آهن به‌خوبی جذب نمی‌شود
خوردن غذای سرشار از آهن الزاماً به معنای جذب کامل آن نیست. نوع آهن موجود در غذا نیز اهمیت دارد.
آهن «هِم» که عمدتاً در گوشت و ماهی یافت می‌شود، معمولاً بهتر جذب بدن می‌شود. در مقابل، آهن «غیرهِم» که بیشتر در مواد غذایی گیاهی مانند عدس، لوبیا، مغزها، دانه‌ها و سبزیجات برگ‌سبز وجود دارد، جذب متفاوتی دارد.
برخی مواد غذایی و نوشیدنی‌ها نیز می‌توانند جذب آهن را کاهش دهند. چای و قهوه به دلیل داشتن ترکیباتی خاص ممکن است با جذب آهن تداخل داشته باشند. مصرف زیاد لبنیات همراه با وعده غذایی حاوی آهن نیز می‌تواند جذب آن را کاهش دهد.
در مقابل، مصرف منابع آهن گیاهی همراه با مواد غذایی حاوی ویتامین C مانند مرکبات، گوجه‌فرنگی و فلفل دلمه‌ای می‌تواند به جذب بهتر آهن غیرهِم کمک کند.
۲. بدن آهن زیادی از دست می‌دهد
یکی از مهم‌ترین دلایل پایین بودن آهن، از دست دادن خون است.
در زنان، خونریزی شدید قاعدگی می‌تواند به مرور زمان ذخایر آهن بدن را کاهش دهد؛ حتی اگر رژیم غذایی آنها حاوی آهن کافی باشد.
خونریزی دستگاه گوارش نیز از علل مهم کمبود آهن است. زخم‌های گوارشی، التهاب دستگاه گوارش، هموروئید و برخی داروها، از جمله بعضی داروهای ضدالتهابی، می‌توانند موجب خونریزی شوند.
کمبود آهن بدون علت مشخص، به‌ویژه در مردان و زنان یائسه، نیازمند بررسی پزشکی است و نباید صرفاً با افزایش مصرف غذاهای آهن‌دار درمان شود.
۳. یک بیماری گوارشی مانع جذب آهن شده است
برخی بیماری‌های دستگاه گوارش می‌توانند توانایی بدن برای جذب مواد مغذی را کاهش دهند.
یکی از مهم‌ترین نمونه‌ها بیماری سلیاک است. در این بیماری، آسیب به پوشش روده کوچک می‌تواند جذب مواد مغذی از جمله آهن را مختل کند. سلیاک همیشه با علائم گوارشی واضح همراه نیست و ممکن است فرد تنها با کم‌خونی فقر آهن مراجعه کند.
برخی بیماری‌های دیگر روده و همچنین بعضی جراحی‌های معده نیز می‌توانند جذب آهن را کاهش دهند.
۴. نیاز بدن به آهن افزایش یافته است
گاهی میزان دریافت آهن مشکل اصلی نیست، بلکه نیاز بدن افزایش پیدا کرده است.
در دوران بارداری، بدن برای رشد جنین و افزایش حجم خون مادر به آهن بیشتری نیاز دارد. کودکان و نوجوانان نیز در دوره‌های رشد سریع ممکن است به آهن بیشتری نیاز داشته باشند.
در این شرایط، حتی رژیم غذایی نسبتاً مناسب ممکن است نتواند تمام نیاز بدن به آهن را تأمین کند.
۵. آهن موجود در رژیم غذایی قابل جذب کافی نیست
سرشار بودن یک ماده غذایی از آهن به این معنا نیست که تمام آهن آن در بدن جذب می‌شود.
بخش قابل‌توجهی از آهن موجود در منابع گیاهی از نوع غیرهِم است و میزان جذب آن به ترکیب کلی رژیم غذایی و سایر مواد مصرف‌شده همراه آن بستگی دارد.
حبوبات، غلات غنی‌شده، مغزها، دانه‌ها و سبزیجات برگ‌سبز می‌توانند منابع مناسبی برای تأمین آهن باشند، اما مقدار و قابلیت جذب آهن باید متناسب با نیاز بدن فرد در نظر گرفته شود.
۶. یک بیماری زمینه‌ای در کار است
پایین بودن آهن یا هموگلوبین گاهی می‌تواند با بیماری‌های زمینه‌ای ارتباط داشته باشد.
التهاب مزمن، بیماری‌های کلیوی و برخی بیماری‌های طولانی‌مدت ممکن است نحوه تولید گلبول‌های قرمز یا استفاده بدن از آهن را تحت تأثیر قرار دهند.
بنابراین اگر سطح آهن یا هموگلوبین با وجود اصلاح رژیم غذایی و مصرف مکمل تجویزشده همچنان پایین باقی بماند، لازم است علت زمینه‌ای توسط پزشک بررسی شود.
۷. برای جبران کمبود، غذا به‌تنهایی کافی نیست
در مواردی که کمبود آهن قابل‌توجه است، افزایش مصرف مواد غذایی سرشار از آهن ممکن است برای بازگرداندن سریع ذخایر آهن کافی نباشد.
پزشک بر اساس شدت کمبود و علت آن ممکن است مکمل آهن تجویز کند و آزمایش خون را پس از مدتی تکرار کند تا میزان پاسخ به درمان مشخص شود.
البته مصرف خودسرانه مکمل آهن توصیه نمی‌شود؛ زیرا دریافت بیش از حد آهن نیز می‌تواند عوارض و حتی مسمومیت ایجاد کند.
اگر آهن بدن پایین است، چه باید کرد؟
اگر با وجود مصرف یک رژیم غذایی متعادل و حاوی آهن، سطح آهن بدن همچنان پایین است، افزایش خودسرانه مصرف آهن راه‌حل مناسبی نیست.
پزشک ممکن است سابقه پزشکی، رژیم غذایی، میزان خونریزی، علائم و نتایج آزمایش‌های خون را بررسی کند و در صورت نیاز آزمایش‌های تکمیلی برای شناسایی خونریزی، اختلال جذب یا بیماری‌های زمینه‌ای درخواست دهد.
جمع‌بندی
پایین بودن آهن همیشه به دلیل کمبود مصرف آهن نیست. اختلال در جذب، خونریزی، افزایش نیاز بدن و بیماری‌های زمینه‌ای از مهم‌ترین دلایلی هستند که می‌توانند باعث تداوم کمبود آهن شوند.
به همین دلیل، در صورت پایین ماندن آهن یا هموگلوبین، پیدا کردن علت کمبود به اندازه جبران آهن اهمیت دارد و درمان باید بر اساس علت و نظر پزشک انجام شود.