سلیاک؛ بیماری هزارچهره‌ای که با حذف گلوتن کنترل می‌شود

کیاپرس/فوق‌تخصص گوارش کودکان و سرپرست دانشگاه علوم پزشکی همدان گفت: بیماری سلیاک با زمینه ژنتیکی و در مواجهه با گلوتن بروز می‌کند و اگر به‌موقع تشخیص داده نشود، می‌تواند با ایجاد آسیب به پرزهای روده، سوءجذب، اختلال رشد در کودکان و افزایش خطر برخی عوارض جدی در درازمدت همراه باشد.

به گزارش کیاپرس از وبدا، دکتر غلامرضا کلوندی با بیان اینکه سلیاک یک بیماری با زمینه ژنتیکی است، اظهار کرد: وجود زمینه ژنتیکی به‌تنهایی به معنای بروز بیماری نیست، بلکه فرد باید در معرض یک عامل محیطی به نام «گلوتن» قرار گیرد تا مجموعه‌ای از واکنش‌ها و فعل‌وانفعالات در بدن ایجاد شود و در نهایت به مخاط و پرزهای روده باریک آسیب برسد.

وی افزود: گلوتن پروتئینی است که در غلاتی مانند گندم، جو و چاودار وجود دارد و در افراد مستعد می‌تواند زمینه بروز سلیاک را فراهم کند؛ ازاین‌رو برای ارزیابی ابتلا به بیماری، به‌ویژه پس از شروع مصرف غذاهای حاوی گلوتن، باید زمان کافی برای بروز تغییرات بیماری‌زا در نظر گرفته شود.

سرپرست دانشگاه علوم پزشکی همدان با اشاره به آغاز تغذیه تکمیلی کودکان از حدود ۶ ماهگی، عنوان کرد: در مواردی که شک به ابتلای کودک وجود داشته باشد نیاز به شش ماه تا یک سال زمان لازم است که این بیماری تشخیص داده شود.

تشخیص سلیاک؛ از آزمایش خون تا نمونه‌برداری

دکتر کلوندی درباره روند تشخیص سلیاک گفت: نخستین گام، ایجاد شک بالینی و انجام آزمایش‌های سرولوژیک است و بر اساس نتایج این آزمایش‌ها مشخص می‌شود که آیا بیمار نیاز به آندوسکوپی دارد یا خیر.

وی ادامه داد: یکی از مهم‌ترین آزمایش‌های غربالگری سلیاک، بررسی آزمایش‌های سرولوژیک یا آنتی‌بادی سلیاک است و در برخی شرایط، میزان این شاخص در تصمیم‌گیری برای ادامه روند تشخیص نقش دارد.

وی تصریح کرد: تشخیص قطعی سلیاک در مواردی با انجام آندوسکوپی و نمونه‌برداری از روده باریک صورت می‌گیرد و در برخی منابع، در صورت بالابودن قابل‌توجه شاخص‌های سرولوژیک، امکان تشخیص بیماری بدون انجام آندوسکوپی نیز مطرح شده است.

چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به سلیاک هستند؟

فوق‌تخصص گوارش کودکان با تأکید بر اهمیت شناسایی افراد در معرض خطر، گفت: برخی گروه‌ها نسبت به جمعیت عمومی، احتمال بیشتری برای ابتلا به سلیاک دارند که از جمله آنها می‌توان به مبتلایان به دیابت نوع یک، افراد مبتلا به سندرم داون و کسانی که سابقه ابتلا به سلیاک در بستگان درجه یک آنها وجود دارد، اشاره کرد.

دکتر کلوندی افزود: در این افراد باید حساسیت و دقت بیشتری نسبت به علائم بیماری وجود داشته باشد و در صورت وجود شک بالینی، بررسی‌های سرولوژیک انجام شود.

سلیاک؛ بیماری هزارچهره

وی با اشاره به اینکه سلیاک گاهی «بیماری هزارچهره» نامیده می‌شود، اظهار کرد: برخلاف تصور عمومی که سلیاک را عمدتاً با اسهال و کاهش وزن می‌شناسند، این بیماری می‌تواند تظاهرات متنوعی داشته باشد و همه بیماران الزاماً علائم کلاسیک گوارشی را نشان نمی‌دهند.

سرپرست دانشگاه علوم پزشکی همدان بیان کرد: سلیاک دارای فرم کلاسیک و نوکلاسیک است؛ در فرم کلاسیک، علائمی مانند اسهال و کاهش وزن بیشتر دیده می‌شود، اما در فرم نوکلاسیک ممکن است بیمار حتی اضافه‌وزن داشته باشد یا با علائمی متفاوت از تظاهرات معمول بیماری مراجعه کند.

دکتر کلوندی ادامه داد: حتی در میان افرادی که به یبوست مزمن عملکردی مبتلا هستند نیز احتمال ابتلا به سلیاک بیشتر از جمعیت عمومی گزارش شده است.

وی با بیان اینکه تظاهرات سلیاک محدود به دستگاه گوارش نیست، گفت: گاهی بیمار به دلیل مشکلی مانند ناباروری مراجعه می‌کند و در جریان بررسی‌ها مشخص می‌شود که مبتلا به سلیاک است و با درمان و رعایت رژیم غذایی بدون گلوتن، مشکل زمینه‌ای وی نیز برطرف می‌شود.

سرپرست دانشگاه علوم پزشکی همدان همچنین افزود: در کودکان مبتلا به اختلال کم‌توجهی و بیش‌فعالی نیز شیوع سلیاک می‌تواند بیشتر باشد و این موضوع ضرورت توجه به علائم و زمینه‌های همراه را دوچندان می‌کند.