«بازار» حلقه مفقوده توسعه اقتصاد زیستی
کیاپرس/دبیر ستاد توسعه علوم و فناوریهای زیست و سلولهای بنیادی با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه سیاستگذاران به اقتصاد دانشبنیان گفت: توسعه فناوریهای زیستی زمانی به تحقق اقتصاد دانشبنیان منجر میشود که از ابتدا بازار، زیرساختهای تولید، نظام تنظیمگری، ابزارهای مالی و مسیر تجاریسازی محصولات در کنار فعالیتهای علمی و فناورانه دیده شوند.
به گزارش کیاپرس از مرکز ارتباطات و اطلاعرسانی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری، مصطفی قانعی، دبیر ستاد توسعه علوم و فناوریهای زیست و سلولهای بنیادی، در برنامه ملی تحقق اقتصاد دانشبنیان زیستی مبتنی بر برنامه هفتم پیشرفت که در معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری برگزار شد، با اشاره به ضرورت بازنگری در ادبیات حکمرانی اقتصادی کشور اظهار کرد: برای تحقق اقتصاد دانشبنیان باید نقطه آغاز نگاه سیاستگذاران تغییر کند؛ چراکه نمیتوان توسعه اقتصادی را صرفاً با شاخصهایی همچون درآمدهای نفتی و مالیاتی سنجید. اقتصاد باید بر مبنای میزان خلق ثروت، درآمدزایی و ارزآوری بخشهای مختلف شکل بگیرد.
وی با بیان اینکه دستگاههای اجرایی باید متناسب با ظرفیت اقتصادی خود مسئولیتپذیر باشند، افزود: در حوزه سلامت نیز باید مشخص شود که این بخش چه میزان از منابع کشور را مصرف میکند و در مقابل، چه سهمی از اقتصاد، درآمد ارزی و صادرات را به خود اختصاص میدهد. اگر قرار است زبان مسلط حکمرانی تغییر کند، باید به جای تمرکز صرف بر هزینههای دستگاهها، میزان ثروتآفرینی و ارزش اقتصادی فعالیتهای آنها مورد توجه قرار گیرد.
قانعی با اشاره به جایگاه معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان در ساختار اجرایی کشور تصریح کرد: اضافه شدن واژه اقتصاد دانشبنیان به مأموریت این معاونت نشان میدهد که دیگر صرف تولید فناوری و دستیابی به دستاوردهای علمی کافی نیست. مسئله اصلی، تحقق اقتصاد مبتنی بر دانش است و باید مشخص شود فناوریهای توسعهیافته چگونه به سهم بازار، تولید ثروت و رشد اقتصادی تبدیل میشوند.
دبیر ستاد توسعه علوم و فناوریهای زیست و سلولهای بنیادی با اشاره به ضرورت همافزایی میان بخشهای مختلف علمی و اجرایی کشور گفت: فعالیتهای فناورانه باید از ابتدا با دو هدف مشخص دنبال شوند؛ نخست، دستیابی به سهمی از بازار جهانی و دوم، کمک به پیشرفت اقتصادی کشور. اگر از ابتدا بازار و ظرفیتهای بینالمللی در طراحی سیاستهای فناورانه دیده نشوند، ممکن است محصولاتی تولید کنیم که صرفاً در محدوده بازار داخلی باقی بمانند و امکان توسعه اقتصادی پیدا نکنند.
وی با اشاره به تغییر رویکرد در اسناد بالادستی حوزه زیستفناوری خاطرنشان کرد: نگاه جدید باید بر پیوند زیستفناوری با هوش مصنوعی استوار باشد. آینده این حوزه در تلفیق فناوریهای زیستی و هوش مصنوعی رقم میخورد و نمیتوان این دو عرصه را به صورت مجزا از یکدیگر توسعه داد. بنابراین، سیاستگذاری جدید باید با در نظر گرفتن تحولات فناورانه و ظرفیتهای نوظهور این حوزه انجام شود.
تبدیل ظرفیت علمی کشور به اقتصاد زیستی
قانعی با اشاره به ظرفیت علمی ایران در حوزه علوم زیستی و پزشکی بازساختی اظهار کرد: کشور از نظر تولیدات علمی و فعالیتهای پژوهشی در این حوزه از جایگاه قابل توجهی برخوردار است، اما مسئله اساسی آن است که این ظرفیت چگونه به یک زیستبوم اقتصادی منسجم تبدیل شود.
وی با اشاره به فعالیت حدود ۲۵۰ شرکت در حوزه محصولات و فناوریهای پزشکی بازساختی گفت: شکلگیری این تعداد شرکت نشاندهنده وجود ظرفیت اولیه برای توسعه یک اکوسیستم فناورانه است؛ با این حال، صرف وجود شرکتها و محصولات به معنای شکلگیری اقتصاد پایدار نیست. برای رسیدن به این هدف، باید زیرساختهای درمانی، تولیدی، نظارتی، مالی و سرمایه انسانی به صورت همزمان توسعه پیدا کنند.
دبیر ستاد توسعه علوم و فناوریهای زیست و سلولهای بنیادی با تأکید بر نقش نظام تنظیمگری در توسعه بازار محصولات زیستی بیان کرد: اگر قرار است یک محصول سلولی یا درمانی وارد بازار شود، باید تمام مراحل قانونی، علمی و نظارتی آن طی شده باشد. نمیتوان محصولی را تولید کرد و بدون وجود ضوابط مشخص، آن را در اختیار مراکز درمانی قرار داد. نظام پزشکی، سازمان غذا و دارو، کمیتههای اخلاق و مراکز درمانی باید در یک زنجیره هماهنگ فعالیت کنند تا مسیر تولید تا عرضه محصول مشخص باشد.
وی ادامه داد: در گذشته نبود برخی سازوکارهای قانونی و نظارتی، یکی از موانع توسعه این حوزه بود؛ اما با پیگیریهای انجامشده، مسیر صدور مجوزها و ارزیابی محصولات در حال تکمیل است و اکنون ۱۸ محصول در این حوزه به بازار راه یافتهاند. البته نباید به این تعداد بسنده کرد؛ چراکه هدفگذاری برای توسعه این بازار، رسیدن به ۳۰ محصول است و تحقق این هدف مستلزم تداوم تولید و ورود محصولات جدید به چرخه تجاریسازی است.
قانعی با اشاره به اهمیت ایجاد زیرساختهای تولیدی و درمانی افزود: توسعه فناوریهای زیستی بدون وجود مراکز تخصصی، آزمایشگاههای معتبر و زیرساختهای تولید امکانپذیر نیست. همچنین باید مراکزی وجود داشته باشند که بتوانند محصولات را از نظر کیفیت، ایمنی و اثربخشی ارزیابی کنند و نتایج این ارزیابیها مبنای صدور مجوزهای قانونی قرار گیرد.
ضرورت طراحی زنجیره ارزش از انتهای بازار
وی یکی از مهمترین ضعفهای سیاستگذاری فناورانه را آغاز فعالیتها از مرحله تولید فناوری و بیتوجهی به انتهای زنجیره ارزش دانست و گفت: ما معمولاً از پژوهش و تولید فناوری شروع میکنیم، اما از ابتدا مشخص نمیکنیم که محصول نهایی قرار است در کجا استفاده شود، چه کسی خریدار آن است، چه سازوکاری برای تأمین مالی وجود دارد و چگونه وارد نظام درمانی و بازار خواهد شد.
قانعی تأکید کرد: باید از انتهای زنجیره، یعنی بازار و مصرفکننده، به سمت مراحل اولیه بازگردیم. اگر مشخص نباشد محصول قرار است چه نیازی را برطرف کند و چه نهادی آن را خریداری یا مصرف کند، حتی پیشرفتهترین فناوریها نیز ممکن است به محصول اقتصادی تبدیل نشوند.
وی با اشاره به نقش بیمهها در تکمیل زنجیره ارزش محصولات پزشکی و زیستی افزود: یکی از موضوعات مهم، مشخص شدن جایگاه بیمهها و سازوکارهای پوشش هزینه درمان است. زمانی که محصولی تولید میشود، باید از ابتدا مشخص باشد که آیا امکان استفاده از آن در مراکز درمانی وجود دارد، نظام بیمهای چه نقشی در تأمین هزینههای آن ایفا میکند و چگونه میتوان دسترسی بیماران به این محصولات را فراهم کرد.
تأمین مالی و تربیت نیروی انسانی؛ دو الزام اقتصاد زیستی
دبیر ستاد توسعه علوم و فناوریهای زیست و سلولهای بنیادی با تأکید بر ضرورت استفاده از ابزارهای جدید تأمین مالی اظهار کرد: برای توسعه این اکوسیستم، صرف حمایت از فعالیتهای پژوهشی کافی نیست. باید ابزارهای مالی متناسب با مراحل مختلف توسعه فناوری طراحی شوند تا سرمایهگذاری در زیرساختهای تولیدی، آزمایشگاهی و درمانی برای بخش خصوصی نیز توجیه اقتصادی داشته باشد.
وی همچنین به ظرفیت اعتبار مالیاتی در حمایت از توسعه زیرساختها اشاره کرد و افزود: باید از ابزارهای مالیاتی بهگونهای استفاده شود که شرکتها و مجموعههای فعال بتوانند منابع خود را در مسیر توسعه تجهیزات، آزمایشگاهها و زیرساختهای مورد نیاز فناوریهای زیستی به کار بگیرند. هدف این است که سرمایههای بزرگ به سمت فعالیتهای مولد و ایجاد ظرفیتهای پایدار هدایت شوند.
قانعی در ادامه، تربیت نیروی انسانی متخصص را یکی از پیششرطهای اصلی توسعه فناوریهای زیستی دانست و گفت: قدرت واقعی کشورها در تربیت نیروی انسانی توانمند و متخصص است. نمیتوان انتظار داشت که فناوریهای پیشرفته بدون سرمایهگذاری بلندمدت در آموزش و پرورش نسل آینده توسعه پیدا کنند.
وی با اشاره به ضرورت شناسایی استعدادها از سنین پایین بیان کرد: آموزش علوم جدید از جمله ژنتیک و زیستفناوری نباید صرفاً به دوره دانشگاه محدود شود. باید از مقاطع دانشآموزی زمینه آشنایی و علاقهمندی به این حوزهها فراهم شود تا نسل آینده با انگیزه و توان علمی لازم وارد عرصه پژوهش و فناوری شود.
در پنجرهی چاپ، مقصد را «ذخیره بهصورت PDF» (Save as PDF) انتخاب کنید.