۵۵۹ هزار و ۸۰۰ سالمند در مازندران؛ آیا استان برای موج سالمندی آماده است؟
اختصاصی کیاپرس
کیاپرس/مازندران با ۵۵۹ هزار و ۸۰۰ نفر جمعیت بالای ۶۰ سال، معادل ۱۵.۹ درصد جمعیت استان، یکی از سالمندترین استان‌های کشور به شمار می‌رود؛ آماری که دیگر نمی‌توان آن را صرفاً یک شاخص جمعیتی دانست و باید آن را به‌عنوان یک مسئله مهم برای نظام سلامت، خدمات اجتماعی، توانبخشی، مراقبت در منزل و حتی طراحی شهرهای استان مورد توجه قرار داد.
بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی مدیرکل بهزیستی مازندران، ۵۵۹ هزار و ۸۰۰ نفر از جمعیت استان را سالمندان تشکیل می‌دهند و سهم سالمندان به ۱۵.۹ درصد رسیده است. این وضعیت، مازندران را در شمار استان‌های دارای بالاترین سهم جمعیت سالمند قرار داده است.
۱۴ هزار و ۸۶۱ سالمند تحت پوشش بهزیستی
رقم جمعیت سالمندان مازندران زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که با آمار دریافت‌کنندگان خدمات مقایسه شود.
بر اساس اعلام بهزیستی مازندران، ۱۴ هزار و ۸۶۱ سالمند از خدمات این سازمان استفاده می‌کنند. از این تعداد، ۱۲ هزار و ۳۹۳ نفر سالمند دارای معلولیت هستند و ۲ هزار و ۴۶۸ نفر نیز زنان سالمند سرپرست خانوار را تشکیل می‌دهند. همچنین یک هزار و ۳۷۴ نفر از سالمندان از خدمات توانبخشی ویژه استفاده می‌کنند.
به این ترتیب، مسئله سالمندی در مازندران فقط به افزایش تعداد افراد بالای ۶۰ سال محدود نمی‌شود؛ بخشی از این جمعیت همزمان با سالمندی با معلولیت، بیماری‌های مزمن، محدودیت حرکتی، تنهایی یا مشکلات اقتصادی مواجه است.
خدمات مراقبتی؛ آیا ظرفیت موجود متناسب با جمعیت سالمندان است؟
به گفته مسئولان بهزیستی استان، خدمات سالمندان از طریق ۸ مرکز شبانه‌روزی توانبخشی و مراقبتی، ۱۴ مرکز روزانه آموزشی و توانبخشی و ۷ مرکز توانبخشی و مراقبت در منزل ارائه می‌شود. همچنین دو خانه حمایتی سالمندان در استان فعال است که هرکدام حداکثر ظرفیت پذیرش ۱۰ سالمند را دارند.
تأکید مسئولان بر مراقبت خانواده‌محور نیز نکته مهمی است؛ زیرا نگهداری سالمندان در محیط خانواده، در صورت فراهم بودن حمایت‌های پزشکی، توانبخشی و مراقبتی، می‌تواند از بسیاری از پیامدهای ناشی از انزوای اجتماعی و جابه‌جایی غیرضروری سالمند جلوگیری کند.
اما پرسش اساسی اینجاست:
آیا زیرساخت‌های سلامت و اجتماعی مازندران با سرعت سالمند شدن جمعیت استان هماهنگ شده است؟
هشدار درباره روستاها؛ سالمندی در برخی مناطق شدیدتر است
موضوع زمانی جدی‌تر می‌شود که به تفاوت‌های جمعیتی در داخل استان توجه کنیم.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی مازندران نیز اعلام کرده است که در بسیاری از مناطق روستایی استان، بیش از ۴۰ درصد جمعیت را افراد بالای ۶۰ سال تشکیل می‌دهند؛ موضوعی که نشان می‌دهد بار سالمندی در برخی مناطق به‌مراتب بیشتر از میانگین استانی است.
این وضعیت می‌تواند پیامد مستقیمی بر نحوه ارائه خدمات سلامت داشته باشد. سالمندانی که در مناطق روستایی زندگی می‌کنند ممکن است برای دسترسی به پزشک متخصص، خدمات توانبخشی، فیزیوتراپی، مراقبت در منزل، خدمات پرستاری و حتی حمل‌ونقل مناسب با دشواری بیشتری مواجه باشند.
سالمندی فقط مسئله بهزیستی نیست
یکی از نکات مهم در تحلیل وضعیت سالمندی مازندران این است که نباید تمام مسئولیت آن را متوجه سازمان بهزیستی دانست.
سالمندی یک مسئله بین‌بخشی است.
دانشگاه علوم پزشکی، بهزیستی، شهرداری‌ها، بیمه‌ها، سازمان‌های حمایتی، حمل‌ونقل عمومی و حتی دستگاه‌های متولی مسکن و شهرسازی، هرکدام بخشی از پاسخ به نیازهای جمعیت سالمند را بر عهده دارند.
از منظر نظام سلامت، افزایش جمعیت سالمندان به معنای افزایش نیاز به مراقبت از بیماری‌های مزمن، کنترل فشارخون و دیابت، بیماری‌های قلبی و عروقی، اختلالات حرکتی، مشکلات بینایی و شنوایی، اختلالات شناختی و خدمات توانبخشی است.
بنابراین اگر جمعیت سالمند افزایش پیدا کند اما ظرفیت خدمات متناسب با آن توسعه نیابد، فشار بیشتری بر خانواده‌ها و مراکز درمانی وارد خواهد شد.
آیا شهرهای مازندران «دوستدار سالمند» هستند؟
موضوع دیگری که نیازمند توجه جدی است، مناسب‌سازی محیط شهری است.
سالمند برای داشتن زندگی مستقل فقط به پزشک و دارو نیاز ندارد؛ او باید بتواند از خانه خارج شود، از پیاده‌رو عبور کند، سوار وسایل حمل‌ونقل عمومی شود، به مرکز درمانی برسد و بدون خطر از فضاهای عمومی استفاده کند.
وجود پله‌های نامناسب، پیاده‌روهای ناهموار، نبود نیمکت و سرویس بهداشتی کافی، دشواری استفاده از حمل‌ونقل عمومی و نبود دسترسی مناسب به مراکز خدماتی، می‌تواند استقلال سالمند را کاهش دهد.
بهزیستی مازندران نیز بر ضرورت مناسب‌سازی محیط زندگی و حرکت به سمت شهرهای دوستدار سالمند تأکید کرده است.
مازندران وارد مرحله‌ای شده که باید برای سالمندی برنامه‌ریزی کند
هفته ملی سالمندان در سال جاری با تأکید بر موضوعاتی مانند زندگی طولانی‌تر، سالمندی فعال، مشارکت سالمندان، جامعه دوستدار سالمند، سلامت و کیفیت زندگی در سالمندی و اقتصاد نقره‌ای برگزار می‌شود.
این عناوین نشان می‌دهد نگاه به سالمندی در سیاست‌های جدید، صرفاً معطوف به نگهداری از افراد ناتوان نیست؛ بلکه هدف، فراهم کردن شرایطی است که سالمندان بتوانند تا حد امکان فعال، مستقل، سالم و مشارکت‌کننده باقی بمانند.
پرسش‌های کیاپرس از مسئولان سلامت مازندران
با توجه به اینکه نزدیک به ۱۶ درصد جمعیت مازندران سالمند هستند و در برخی مناطق روستایی این سهم به بیش از ۴۰ درصد می‌رسد، چند پرسش مهم برای نظام سلامت استان مطرح است:
- چه تعداد پزشک متخصص طب سالمندی در استان فعالیت می‌کنند؟
- سهم خدمات مراقبت در منزل سالمندان در برنامه‌های دانشگاه علوم پزشکی مازندران چقدر است؟
- چه تعداد سالمند استان به خدمات توانبخشی نیاز دارند و چه تعداد از این خدمات استفاده می‌کنند؟
- وضعیت پوشش بیمه‌ای خدمات توانبخشی و مراقبت در منزل سالمندان چگونه است؟
- برای مناطق روستایی با سهم بالای سالمندان چه برنامه ویژه‌ای وجود دارد؟
- چند شهر مازندران عملاً استانداردهای «شهر دوستدار سالمند» را اجرا کرده‌اند؟
- آیا برنامه‌ای برای توسعه مراکز روزانه سالمندان متناسب با رشد جمعیت این گروه وجود دارد؟
جمعیت سالمند؛ تهدید نیست، اگر برای آن آماده باشیم
افزایش امید به زندگی و افزایش تعداد سالمندان، در ذات خود یک موفقیت اجتماعی و بهداشتی محسوب می‌شود؛ اما این موفقیت زمانی پایدار خواهد بود که سال‌های بیشتر زندگی با کیفیت زندگی بهتر همراه باشد.
مازندران اکنون با جمعیتی حدود ۵۶۰ هزار نفری از سالمندان روبه‌روست. این عدد به‌تنهایی یک هشدار نیست؛ بلکه یک پیام روشن برای برنامه‌ریزان است:
استان باید پیش از آنکه نیازهای سالمندی به بحران تبدیل شود، زیرساخت‌های سلامت، توانبخشی، مراقبت در منزل، حمل‌ونقل و شهرسازی خود را متناسب با جمعیت سالمند بازطراحی کند.
کیاپرس در ادامه، وضعیت خدمات طب سالمندی، تعداد متخصصان، مراقبت در منزل و امکانات توانبخشی سالمندان در مازندران را پیگیری خواهد کرد.